morświn

Populacja morświna w Morzu Bałtyckim jest krytycznie zagrożona wyginięciem – pozostało już tylko ok. 500 osobników. Na morświny czyha wiele zagrożeń, takich jak przyłów – przypadkowe złowienie w sieci rybackie i śmierć w wyniku uduszenia, zakłócenia powodowane przez podwodny hałas czy zanieczyszczenia chemiczne.

W Międzynarodowy Dzień Bałtyckiego Morświna (16 maja), zwracamy szczególną uwagę na problem przyłowu, który jest uznawany za główną przyczynę śmiertelności tych ssaków morskich powodowanej przez działania człowieka.

WWF wzywa bałtyckie państwa członkowskie do przestrzegania prawnego obowiązku ochrony bałtyckich morświnów przed przyłowem. Ponieważ w tej populacji pozostało zaledwie kilkaset zwierząt, śmierć nawet jednego osobnika może mieć znaczący negatywny wpływ na jej zdolność do odtworzenia się. Aby zapobiec wyginięciu morświna w Morzu Bałtyckim, trzeba zminimalizować przyłów – najlepiej do zera! W tym celu należy wprowadzić odpowiednie środki ochronne, a wymogi prawne co do ich wdrożenia istnieją w obecnym prawodawstwie Unii Europejskiej.

Natura 2000 – program sieci obszarów objętych ochroną na terytorium UE jest kwintesencją unijnych wysiłków na rzecz ochrony różnorodności biologicznej i zagrożonych gatunków. Poza samym utworzeniem obszarów Natura 2000, kluczowe jest wdrażanie w nich konkretnych środków ochronnych. Obszary, w których morświn jest przedmiotem ochrony muszą być skutecznie zarządzane, aby przyczynić się do osiągnięcia celu jakim jest uzyskanie dobrego stanu tej populacji. Należy jednak pamiętać, że oprócz tego, morświny powinny być skutecznie chronione w całym zasięgu występowania populacji.

Ponadto, obowiązujące rozporządzenie UE w sprawie środków technicznych w rybołówstwie powinno zostać skutecznie wdrożone, aby chronić gatunki wrażliwe przed przypadkowym złowieniem w sieci rybackie. Wdrożenie tych środków to absolutne minimum jakiego oczekuje się od państw członkowskich w zakresie przestrzegania obowiązków wynikających z Dyrektywy siedliskowej (Art. 12) w odniesieniu do waleni.

Dlaczego więc państwa członkowskie nie podejmują wystarczających działań w celu ochrony tej krytycznie zagrożonej populacji?!

Proces, prowadzony obecnie w grupie regionalnej bałtyckich państw członkowskich BALTFISH, mający na celu uzgodnienie środków do wdrożenia w celu skutecznej ochrony morświna przed przyłowem, to nasza szansa na uratowanie jedynego bałtyckiego walenia. Jednak tylko pod warunkiem, że przyjęte środki będą wystarczająco ambitne.

Równolegle trwa także proces rewizji rozporządzenia UE w sprawie kontroli rybołówstwa, co jest okazją dla decydentów do uzgodnienia przepisów wspomagających ochronę wrażliwych gatunków przed przypadkowym złowieniem. Stanowi on okazję do wprowadzenia zdalnego monitoringu elektronicznego, w tym m.in. kamer na statkach rejestrujących połowy, w celu zebrania obecnie brakujących danych na temat skali przyłowu.

„Brak działań w zakresie wprowadzenia w życie naukowych rekomendacji, które mogą ochronić bałtyckie morświny oraz brak wykorzystania istniejących już ram prawnych, zagrażają przetrwaniu tej populacji. Wdrożenie skutecznych środków zarządzania w całym zasięgu występowania tej populacji waleni to jedyna szansa, jaką mamy na jej odbudowę w Bałtyku” mówi Justyna Zajchowska, starsza specjalistka ds. ochrony ekosystemów morskich, WWF Polska

Rekomendacje WWF ws. ochrony bałtyckiego morświna przed przyłowem dla ministrów ds. rybołówstwa i grupy BALTFISH są zgodne z doradztwem Międzynarodowej Rady Badań Morza (ICES), która zaleca podjęcie następujących działań:

Czasowe lub przestrzenne wyłączenie połowów sieciami stawnymi (ang.static nets), m.in. sieciami skrzelowymi w morskich obszarach chronionych, w których morświn jest przedmiotem ochrony.
Stosowanie akustycznych urządzeń odstraszających (pingerów) na sieciach stawnych w pozostałym zasięgu występowania populacji.

Ponadto, sugerujemy zabezpieczenie finansowania ze źródeł takich jak m.in. Europejski Fundusz Morski i Rybacki (EFMR) na testowanie alternatywnych narzędzi połowowych, bezpiecznych dla ssaków morskich oraz na rekompensaty dla rybaków w związku z możliwymi ograniczeniami połowów sieciami stawnymi.

Tylko niezwłoczne podjęcie działań może zapobiec wyginięciu morświnów żyjących w Morzu Bałtyckim. Ochrona tej krytycznie zagrożonej populacji jest prawnym i moralnym obowiązkiem każdego nadbałtyckiego kraju i każdego z nas!

¹ ICES. 2020. EU request on emergency measures to prevent bycatch of common dolphin (Delphinus delphis) and Baltic Proper harbour porpoise (Phocoena phocoena) in the Northeast Atlantic. In Report of the ICES Advisory Committee, 2020. ICES Advice 2020, sr.2020.04. https://10.17895/ices.advice.6023.

2 Hammond, P. S., Bearzi, G., Bjørge, A., Forney, K., Karczmarski, L., Kasuya, T., et al. 2008. Phocoena phocoena (Baltic Sea subpopulation). The IUCN Red List of Threatened Species 2008: e.T17031A6739565. http://dx.doi.org/10.2305/IUCN.UK.2008.RLTS.T17031A6739565.en. 

3 HELCOM. 2013. HELCOM Red List of Baltic Sea species in danger of becoming extinct. Baltic Sea Environmental Proceedings, 140. 106 pp

Źródło: WWF.pl

W dniu 30 grudnia 2018 r. do Stacji Morskiej im. Profesora Krzysztofa Skóry IO UG dotarło niezależnie kilka informacji o zaobserwowaniu nieopodal wejścia do portu we Władysławowie dużego rybokształtnego zwierzęcia. Jedna z wiadomości wydawała się najbardziej prawdopodobna – dotyczyła obserwacji morświna. Pozostali świadkowie nie byli pewni, czy widzieli małego wieloryba, delfina czy jakiś rzadki gatunek ryby (np. rekina).

Liczba i charakter zgłoszeń wyraźnie wskazywały, że nie jest to fałszywy alarm i w rejonie Władysławowa rzeczywiście pływa jakieś rzadkie morskie zwierzę. Jak się okazało, kilku obserwatorom udało się udokumentować spotkanie z nieznanym stworzeniem. Zamieszczony w serwisie youtube film (https://www.youtube.com/watch?v=QEFtRHzT21s) nie pozostawia wątpliwości. Pomimo pojawiających się zarówno w zgłoszeniach, jak i nagranym materiale opinii, iż może być to mały wieloryb lub rekin, widziane zwierzę nie należało do żadnej ze wspomnianych grup. Nie był to także morświn.

Długi, masywny grzbiet i dosyć wysoka, sierpowata płetwa grzbietowa wskazują na DELFINA. Dosyć jednolite ubarwienie i pojawiający się w migawkach nagrania wydłużony pysk świadczą, iż prawdopodobnie jest to delfin butlonosy, Tursiops truncatus. Nie ma jednak całkowitej pewności co do gatunku. Czekamy jeszcze na jeden materiał dokumentacyjny, który być może rozwieje nasze wątpliwości. Jeśli ktoś posiada niepublikowane materiały ukazujące niniejsza obserwację, bardzo prosimy o możliwość ich przejrzenia.

Opublikowane dotychczas nagranie przedstawia pojedynczego osobnika, jednak jedna z relacji wspomina o dwóch kolejnych płynących w kierunku pracującej nieopodal portu pogłębiarki dna. Może wiec delfinów było więcej? Ktokolwiek wie coś na ten temat, proszony jest o kontakt z naszą placówką.

Sygnały o stałej obecności delfina w tej samej okolicy napływały do Stacji Morskiej jeszcze w ostatni dzień 2018 r., jednak gdy po południu na miejscu pojawili się nasi pracownicy, delfina już nie było widać. Następnego dnia wiejący z dużą siłą i generujący intensywne falowanie północny wiatr praktycznie uniemożliwił jakiekolwiek obserwacje. Czy wraz z nowym rokiem delfin odpłynął w nieznanym kierunku?

Odpowiedź nadeszła po paru dniach. W piątek 4.01 Pan Patryk Siwert poinformował nas o obserwacji delfina na wysokości przystani rybackiej w Gdyni – Babich Dołach. Zwierzę miało żerować, a następnie odpłynąć na wschód.

mapa z zaznaczonym miejscem spotkania delfinów — Orientacyjna mapa z zaznaczonymi miejscami i datami obserwacji delfina

Zwracamy się więc do osób przebywających nad morzem i na morzu z prośbą o obserwację powierzchni wody. Może nasz oceaniczny gość znowu się ujawni?

Ciekawostką jest, iż okolice Władysławowa z jakiś powodów wydają się być dla delfinów atrakcyjne. W 1995 roku w okolicach tamtejszego portu i boi podejściowej przez kilka dni pojawiał się delfin białonosy, Lagenorhynchus albirostris. Pod koniec roku 2016 w Bałtyku na wysokości Władysławowa delfina butlonosego zaobserwowali wędkarze z jednostki Marinero (http://morswin.pl/2016/12/30/niecodzienne-spotkanie-na-morzu/).

Bałtyk nie jest naturalnym miejscem występowania delfinów. W przeszłości zdarzały się jednak szczęśliwe przypadki, kiedy to te sympatyczne ssaki po odwiedzinach naszego akwenu, migrowały bezpiecznie do Morza Północnego, czego życzymy także temu osobnikowi.

Delfiny, które znajdą się w obrębie Polskich Obszarów Morskich podlegają ochronie w myśl Rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt, na podstawie art.49 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. O Ochronie Przyrody (Dz.U.z 2016 r. poz. 2134) oraz Konwencji Bońskiej i wynikającego z niej porozumienia ASCOBANS.

Wszelkie doniesienia dotyczące obecności ssaków morskich w polskiej części Morza Bałtyckiego prosimy zgłaszać, dzwoniąc na numery telefonów Stacji Morskiej czynne całą dobę: 58-675-08-36 lub 601-88-99-40 lub powiadamiając “Błękitny Patrol” WWF tel. 795 -536 – 009.

oprac. Michał Bała i Jarosław Jankowski

URATUJMY BAŁTYCKIE MORŚWINY!

Władysławowo „przyciąga” delfiny?